Rhaglen Waith y Comisiynydd

Cyflwyniad 

Fel Comisiynydd Pobl Hŷn Cymru, fy ngweledigaeth yw Cymru sy’n arwain y ffordd o ran grymuso pobl hŷn, mynd i’r afael ag anghydraddoldeb a galluogi pawb i fyw a heneiddio’n dda.  

Er mwyn gwireddu’r weledigaeth hon, mae angen i ni weld cynnydd yn erbyn nifer o flaenoriaethau cenedlaethol pwysig, sy’n canolbwyntio ar sicrhau bod pobl hŷn: 

•  Yngallucael gafael ar y wybodaeth, y gwasanaethau a’r gefnogaeth sydd eu hangen arnynt 
• Ynteimlo’nddiogel yn eu perthnasoedd, eu cartrefi a’u cymunedau 
• Yncaeleu trin yn deg, a bod eu cyfraniad yn cael ei gydnabod a’i werthfawrogi 
• Yncaelllais, ynghyd â dewis a rheolaeth dros eu bywydau 

Cymru’n arwain y ffordd?

Mae’n wir dweud bod Cymru wedi arwain y ffordd o safbwynt llunio polisïau sy’n ymwneud â phobl hŷn mewn sawl ffordd, ac mae sefydlu rôl y Comisiynydd – y rôl gyntaf o’r fath yn y byd – yn enghraifft dda o hyn.

Ond yn fwy na hynny, ceir enghreifftiau o bolisïau a deddfwriaeth, yn genedlaethol ac yn lleol, sy’n ceisio sicrhau bod gwasanaethau’n canolbwyntio ar yr unigolyn, bod lleisiau pobl yn cael eu clywed a bod eu hawliau’n cael eu cynnal. Mae enghreifftiau hefyd o Gymru’n ceisio gwneud mwy na’r ‘hyn sy’n ofynnol’ ar lefel y DU, gyda mwy o ddyletswyddau mewn meysydd allweddol i alluogi atebion sy’n canolbwyntio mwy ar yr ardal leol.

Fodd bynnag, gellid cwestiynu i ba raddau mae’r polisïau a’r ddeddfwriaeth wedi gwneud gwahaniaeth amlwg i fywydau pobl hŷn o ddydd i ddydd, a hynny ar sail amrywiaeth o dystiolaeth sydd ar gael ac, yn bwysicach byth efallai, adroddiadau uniongyrchol gan bobl hŷn ledled Cymru yr wyf wedi siarad â nhw neu sydd wedi cysylltu â’m Gwasanaeth Cyngor a Chymorth.

Profiadau Pobl Hŷn

Mae pobl hŷn yn aml yn defnyddio iaith negyddol wrth ddisgrifio eu profiadau (neu brofiadau eu hanwyliaid), gan dynnu sylw at amrywiaeth o bryderon, problemau a heriau.

Mae llawer o bobl hŷn hefyd yn dweud wrthyf eu bod yn teimlo bod dirywiad o ran hygyrchedd ac ansawdd gwasanaethau, a’u bod yn teimlo fwyfwy eu bod yn cael eu cau allan ac nad ydynt yn cael eu clywed oherwydd eu hoedran.

Mae profiadau fel hyn yn awgrymu bod bylchau sylweddol – bylchau a allai gynyddu – rhwng y dyheadau mewn polisi a deddfwriaeth a realiti arferion ar lawr gwlad.

Mae hyn yn golygu bod pobl hŷn yn colli allan ar wasanaethau, cymorth a mesurau diogelu a ddylai fod ar gael, gan gynyddu’r risg y byddant yn wynebu heriau neu argyfwng, yn enwedig os ydynt yn agored i niwed yn barod.

Ar ben hynny, mae’r mathau hyn o fylchau mewn perygl o greu anghydraddoldebau dyfnach ymysg gwahanol grwpiau mewn cymdeithas a rhyngddynt, heb sôn am chwalu hyder mewn cyrff cyhoeddus, gwasanaethau a sefydliadau pan na fydd pobl yn cael yr hyn a addawyd iddynt.

Mae’r materion hyn yn arwain at gostau sylweddol, nid yn unig o ran creu pwysau y gellid ei osgoi ar wasanaethau, ond hefyd o ran y costau personol y mae pobl yn eu hwynebu pan fydd methiannau’n effeithio ar eu hiechyd, eu hannibyniaeth ac ansawdd eu bywyd.

Cau’r bwlch

Felly, mae’n rhaid rhoi blaenoriaeth i fynd i’r afael â bylchau rhwng polisi ac ymarfer – er mwyn sicrhau bod cyrff cyhoeddus yn cyflawni eu dyletswyddau a bod hawliau pobl hŷn yn cael eu cynnal – ac mae’n sicr yn ffocws allweddol yn fy Rhaglen Waith ar gyfer 2026-27. Bydd hyn yn cynnwys:

• Adolygu’r gwaith o ddarparu gwasanaethau a chymorth allweddol
• Sicrhau bod lleisiau pobl hŷn yn cael eu clywed a thynnu sylw at eu profiadau
• Dylanwadu ar gamau gweithredu a phrosesau gwneud penderfyniadau yn lleol, yn genedlaethol ac yn rhyngwladol
• Cynyddu gwybodaeth a dealltwriaeth ar draws cyrff a gwasanaethau cyhoeddus
• Darparu cyngor a chymorth i bobl hŷn ledled Cymru

Darllenwch fy Rhaglen Waith a darganfod mwy.

Rhian Bowen-Davies // Comisiynydd Pobl Hŷn Cymru